XSAGA brengt in Wageningen ‘80 jaar vrijheid’ tot leven met twee betekenisvolle programma’s

Wat maakte deze 4 en 5 mei editie zo bijzonder?

Sanne: “Alles kwam dit jaar samen. Op 4 mei maakten we, inmiddels traditiegetrouw in samenwerking met Theater Na de Dam en de NOS, het programma ‘Vuur van de Vrijheid’. Daarmee markeerden we de overgang van herdenken naar het koesteren van onze vrijheid – met theater, muziek en indrukwekkende bijdragen van artiesten als Douwe Bob, Maan, Blaudzun en Angela Groothuizen. Op 5 mei volgde de Nationale Start van Bevrijdingsdag 2025, met de Nationale Herdenking Capitulaties 1945, het Vrijheidsdefilé, de aftrap van het Bevrijdingsfestival én de 5 Mei Lezing; dit jaar uitgesproken door Donald Tusk, de premier van Polen. Omdat Gelderland gastprovincie was, werd Wageningen hét middelpunt van de viering. En dat resulteerde dus in een tweeënhalf uur durend live programma met een enorme emotionele lading.”

Chris: “Een belangrijke verandering dit jaar was de rol van de NOS. Waar ze in eerdere edities van de lezingen samen met het Nationaal Comité 4 en 5 mei nauw betrokken waren bij de inhoudelijke invulling, kozen ze dit keer bewust voor meer afstand. Dat gaf ons als organisatie samen met XSAGA meer creatieve ruimte, maar legde ook meer verantwoordelijkheid bij het team. Die ruimte hebben we benut om echt iets nieuws en krachtigs neer te zetten. En dat bleef niet onopgemerkt: zo waren bijvoorbeeld ook de BBC en CBC Canada aanwezig. We konden hen overtuigen met beelden van eerdere edities die we met XSAGA realiseerden, dat internationale vertrouwen krijg je alleen als je jaar op jaar kwaliteit levert.”

Hoe bouw je zo’n intensief programma op, van idee tot uitvoering?

Chris: “Ik werk altijd vanuit een visie, een narratief. In dit geval van Wageningen45: ‘Vrijheid: jij maakt het verschil’. Daarmee geef je richting aan het verhaal. Je betrekt vervolgens de juiste partners, zoals XSAGA, en begint aan een langdurig traject van afstemming en samenwerking. Zij hebben vanaf het begin meegedacht en meegelezen in de plannen die ik presenteerde bij onder andere de provincie, gemeente, NOS en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Zo ontwikkelden we stap voor stap een sterk en breed gedragen programma. Uiteindelijk waren alle partijen het erover eens; deze plek, dit moment, dit verhaal. Daar zit de kracht.”

Wat waren de grootste uitdagingen?

Chris: “Uiteraard is de situatie in de wereld van grote invloed op het publiek en het programma. Met twee verstoringen op 5 mei was de tijdsgeest, die maatschappelijke onrust, voelbaar. Daarnaast zat een grote uitdaging in het politieke en productionele krachtenveld. Er waren veel belangen, verwachtingen en gevoeligheden, vooral omdat dit jaar alles samenkwam op één locatie. Daarbij speelden ook veiligheidsrisico’s en externe factoren zoals het weer een rol. XSAGA speelde daarin een belangrijke rol: ze waren niet alleen productiepartner, maar ook meedenker in strategie en uitvoering. Zonder die samenwerking was het lastig geweest om de lijn strak te houden en tóch ruimte te geven aan inhoudelijke vernieuwing.”

Sanne: “De grootste uitdaging was voor ons absoluut de complexiteit van het geheel. We hadden te maken met honderden genodigden, duizenden bezoekers, een strak geplande Flypast, internationale delegaties, een live tv-uitzending en de daarbij horende hoeveelheid inhoudelijke en productionele lagen. Alles moest op de seconde kloppen. Daarbij werkten we met twee compleet verschillende teams voor 4 en 5 mei; alles moest samenkomen in één visueel en inhoudelijk kloppend verhaal.”

Was er ruimte voor improvisatie bij zo’n strak geregisseerd event?

Chris: “Ik liep het plein op, keek naar de tribune en dacht: moet die niet een paar graden draaien? Binnen vijf minuten stonden we samen bovenop om het te checken. Uiteindelijk hoefde er niets te veranderen, maar het feit dat er ruimte is om dat soort dingen te bespreken zegt alles over het vertrouwen tussen ons.”

Hoe bewaak je de inhoud in een tijd die zo gevoelig is?

Sanne: “Dat is balanceren. Op 4 mei vertellen we het verhaal van de Tweede Wereldoorlog, als spiegel voor het nu. Heirbij wil je de politiek zoveel mogelijk vermijden, om mensen juist inhoudelijk te kunnen blijven raken. Theater helpt om de emotie over te brengen zonder te polariseren.”

Was er een moment waarop alles samenviel?

Chris: “Ja, toen zo’n 50 Tweede Wereldoorlog veteranen – Canadezen, Britten, Nederlanders – onderdeel waren van het Vrijheidsdefilé. En Duitsland voor het eerst meeliep. Dat gaf kippenvel. Pure levende geschiedenis. Dat ik dat mag meemaken op zo’n schaal, dat is onvergetelijk.”

Hoe kijk je terug op deze twee dagen?

Chris: “Met trots. We hebben de essentie van 80 jaar vrijheid weten te vangen in een programma dat raakte, inspireerde en verbond. In een tijd waarin vrijheid opnieuw flink onder druk staat, is dat relevanter dan ooit.”

Sanne: “De energie, de emotie, de verbondenheid: het zat er allemaal in en paste in de moeilijke tijd waar we nu in leven. Voor mij voelde het alsof elke generatie op haar eigen manier werd aangesproken.”

Hoe zie je de rol van live communicatie in deze context?

Chris: “Het is zoveel meer dan een mooi event. Dit is maatschappelijke communicatie op het hoogste niveau. Je maakt impact, je raakt harten, je verbindt generaties. Het moet kloppen in beeld, inhoud én gevoel.”

Wat maakt XSAGA volgens jou zo onderscheidend in deze productie?

Chris: “XSAGA tilt de productie naar een hoger niveau. Ze zijn inhoudelijk zeer sterk, maar verliezen nooit het grote plaatje uit het oog. Ze kennen elk detail van het plein, weten precies waar de camera’s moeten staan en wat het mooiste shot oplevert. Ze denken mee, schakelen snel en blijven altijd scherp op de inhoud. Wat ik typerend vond bij deze productie: ze zorgen ervoor dat het tot in de kleinste details klopt. Zoals projectleider Janina die nog een randje van het podium bijwerkt omdat ze weet dat het in beeld komt. Die liefde voor perfectie maakt nou net het verschil.”

Zou je XSAGA aanbevelen aan andere organisaties, en waarom?

Chris: “Zeker. Omdat je weet dat de basis staat als een huis. Hun draaiboeken zijn strak, afspraken helder, en tegelijk is er ruimte voor creativiteit en inhoudelijke verdieping. Dat maakt dat je als opdrachtgever durft los te laten, omdat je weet: dit komt bij deze organisatie goed. En dat is goud waard in een productie met zoveel lagen en belangen.”

Beeld: Jorrit Lousberg