Waarom crowd science onmisbaar is voor veilige evenementen
In 1989 kwamen bij een voetbalwedstrijd in het Engelse Sheffield 97 mensen om het leven door een fatale verdrukking op de tribunes van stadion Hillsborough. De ramp maakte duidelijk dat mensenmassa’s complexer zijn dan een optelsom van losse individuen. Hoe gedragen mensen zich in een menigte? Welke factoren beïnvloeden bezoekersstromen? En wanneer ontstaat een situatie waarin de veiligheid onder druk komt te staan?
Om die vragen te kunnen beantwoorden, helpt het om eerst te weten wat crowd science eigenlijk is. Crowd science is een vrij jong vakgebied. Het combineert psychologie, sociologie, wiskunde en natuurkunde om te snappen hoe mensenmassa’s zich gedragen, en om dat gedrag ook een beetje te kunnen voorspellen. Verschillende onderzoekers legden hiervoor belangrijke fundamenten, onder meer door te onderzoeken hoe mensenmassa’s zich gedragen, hoe bezoekers zich door een ruimte bewegen en welke factoren invloed hebben op het verloop van een menigte.
AI generated
Van incidenten naar een nieuw vakgebied
De zoektocht naar antwoorden op dit soort vragen zette de aanzet tot crowd science als eigen vakgebied. Ook latere incidenten, zoals de Love Parade in Duisburg (2010) en de drukte tijdens Halloween in Itaewon (2022), bewezen keer op keer dat kennis over menselijk gedrag in drukke situaties geen overbodige luxe is.
Voor eventprofessionals is dat allesbehalve abstracte theorie. Crowd science levert praktische handvatten om bezoekersstromen te doorgronden, risico’s op tijd te spotten en evenementen zo te bouwen dat ze overeind blijven, hoe druk het ook wordt.
Dat de bekendste voorbeelden zich afspelen bij grote festivals en stadions, wil niet zeggen dat de inzichten alleen daar van toepassing zijn. Ook bij een beurs, congres of bedrijfsevent met een paar honderd bezoekers kan een verkeerd ingeschatte drukte bij de registratiebalie, garderobe of ingang voor vervelende of zelfs gevaarlijke situaties zorgen. Voor B2B-eventprofessionals is crowd science dus net zo relevant: de schaal is anders, maar de vraag hoe je bezoekers veilig en soepel door een ruimte leidt, blijft hetzelfde.
AI generated
Grip krijgen op bezoekersstromen
Een belangrijk onderdeel van crowd science is het modelleren van publieksstromen. Door bezoekersstromen vooraf in kaart te brengen, zien eventprofessionals eerder waar het druk wordt en waar de knelpunten zitten. Er wordt gekeken naar bezoekersdichtheid, looproutes en capaciteit. Toch blijft een menigte een beetje een eigenzinnig beestje: een kleine aanpassing in de routing, een tijdelijk afgesloten doorgang of net iets meer bezoekers dan verwacht, en ineens is een plek die op papier veilig was dat niet meer.
Modellen zoals het DIM-ICE-model van Keith Still helpen om al die factoren overzichtelijk op een rij te zetten. Het model neemt drie invloedsfactoren: het ontwerp van de locatie (Design), de informatie richting bezoekers (Information) en het management tijdens het evenement (Management). En combineert dit met drie momenten waarop bezoekersstromen ontstaan: de instroom (Ingress), de doorstroming op het terrein (Circulation) en de uitstroom (Egress). Zo wordt in één oogopslag duidelijk waar knelpunten kunnen ontstaan, nog voordat ze er daadwerkelijk zijn.
In de praktijk maken we hierbij vaak onderscheid tussen twee begrippen die dicht bij elkaar liggen. Crowd management gaat over organiseren, plannen en begeleiden: van aankomst en verspreiding tot verblijf en vertrek. Crowd control komt in beeld zodra je actief moet bijsturen, bijvoorbeeld door routes aan te passen of bezoekers een andere kant op te sturen.
AI generated
De mens achter de menigte
Effectief crowd management en crowd control vragen niet alleen om grip op bezoekersstromen, maar ook om begrip van mensen binnen een groep. Lang werd gedacht dat mensen in een menigte hun verstand verliezen en massaal in kuddegedrag vervallen. Dat idee, eind negentiende eeuw gelanceerd door de Franse denker Gustave Le Bon, is nog altijd hardnekkig, maar houdt geen stand.
Moderne crowd psychology kijkt vooral naar sociale identiteit. Mensen gedragen zich in een menigte niet op de automatische piloot, maar vanuit de rol die ze op dat moment binnen de groep voelen. Dat gevoel van erbij horen bepaalt mede of bezoekers meewerken, of juist tegenwerken zodra de organisatie of hulpdiensten iets van hen vragen.
Onderzoek van hoogleraar John Drury naar onder meer de Hillsborough-ramp laat zien dat het beeld van de ‘paniekerige menigte’ vaak niet klopt: overlevenden vertelden juist dat mensen elkaar volop hielpen. Het probleem zat niet in irrationeel gedrag, maar in een inrichting die niet berekend was op de toestroom. Crowd science kijkt daarom liever naar de wisselwerking tussen gedrag, omgeving en organisatie dan naar de menigte als tikkende tijdbom.
Wat begon met een ramp op de tribunes van Hillsborough, is inmiddels uitgegroeid tot een vakgebied waar elke eventprofessional iets aan heeft, van festivalorganisator tot beursbouwer. Of je nu duizenden festivalgangers of een zaal vol zakelijke bezoekers verwacht: wie snapt hoe bezoekersstromen werken en hoe mensen zich in een groep gedragen, bouwt evenementen die niet alleen prettiger, maar ook een stuk veiliger zijn.
Beeld: AI generated